Creatief proces

Aan het begin van dit creatieve proces stond nog niet vast wat het uiteindelijke beroepsproduct zou worden. Het vertrekpunt was een open maatschappelijke vraag: hoe ontstaat het dat bepaalde woorden in het publieke debat steeds opnieuw opduiken, weerstand oproepen en gebruikt worden om afstand te nemen van ideeën, groepen of maatschappelijke veranderingen?

Die open vraag vormde de basis voor de eerste verkenningen. In deze fase ging het nog niet om een concreet product of een vast onderwerp, maar om het onderzoeken van een bredere maatschappelijke dynamiek. Het doel was om eerst te begrijpen welk thema voldoende inhoudelijke diepgang, actualiteit en relevantie had om verder uit te werken.

Resultaten van creatieve methodes

Om de vraag te onderzoeken zijn verschillende creatieve methodes gebruikt. Deze methodes hielpen om breed te denken, verbanden te leggen en verschillende richtingen naast elkaar te zetten zonder te snel te kiezen.

Gebruikte methodes:

• brainstormsessies rond maatschappelijke thema's
• associatiemapping rondom woorden als identiteit, polarisatie, media, framing, privacy, populisme en woke
• het verzamelen van voorbeelden uit het publieke debat
• het schetsen van mogelijke concepten en verhaallijnen
• het vergelijken van doelgroepen, invalshoeken en mogelijke mediavormen

Deze creatieve verkenning leverde meerdere mogelijke richtingen op. Sommige richtingen gingen meer over maatschappelijke waarden in brede zin, andere over privacy en online gedrag, en weer andere over polarisatie, populisme en de manier waarop taal wordt gebruikt om maatschappelijke tegenstellingen aan te scherpen.

Literatuur en inhoudelijke verkenning

Naast de creatieve methodes is ook gekeken naar theorie en achtergrondinformatie over creatieve processen, divergent en convergent denken, discoveryfases en het opbouwen van digitale content. Creativiteit wordt daarin omschreven als een combinatie van divergent denken, het vermogen om veel verschillende ideeën te bedenken, en convergent denken, gericht op het vinden van de beste oplossing of richting (Kennisrotonde, 2022; SLO, 2020). Daaruit werd duidelijk dat het logisch is om in een eerste fase bewust open te beginnen, zodat een onderwerp of productvorm niet te vroeg wordt vastgezet (Begaafd Onderwijs, 2026).

Ook inhoudelijk onderzoek speelde een rol. Tijdens die verkenning viel op dat sommige woorden in het maatschappelijk debat steeds meer functioneren als labels. Ze worden niet alleen gebruikt om iets te benoemen, maar ook om afstand te creëren, afkeuring uit te spreken of een hele groep ideeën samen te vatten in één term. Dit mechanisme wordt in de literatuur beschreven als framing: taal die wordt ingezet om frames te versterken en groepstegenstellingen te creëren, wat polarisatie in het publieke debat kan vergroten (Boeynaems, 2019; Bouckaert, 2025). Dat inzicht vormde een belangrijke stap in de richting van het uiteindelijke concept.

Divergerende fase

De divergerende fase stond in het teken van verbreden. In deze fase werd zo breed mogelijk gekeken naar maatschappelijke onderwerpen, spanningen, taalgebruik en mogelijke invalshoeken. Bij divergent denken gaat het er in eerste instantie om zoveel mogelijk ideeën, opties en gezichtspunten te verzamelen zonder ze direct te evalueren (Begaafd Onderwijs, 2026; Unicorn Hub, 2023). Het doel was om ruimte te maken voor meerdere interpretaties en richtingen, zonder al te zoeken naar één definitief antwoord.

Wat deze fase heeft opgebracht:

• een brede verzameling van maatschappelijke thema's en invalshoeken
• inzicht in de rol van taal, framing en afzetten in het publieke debat
• het besef dat een abstract thema als maatschappelijke waarden te breed bleef
• het inzicht dat sommige begrippen juist interessant zijn omdat ze zoveel discussie oproepen
• een groeiende focus op woorden die niet alleen beschrijven, maar ook verdelen

De belangrijkste opbrengst van deze fase was dat de aandacht verschoof van een algemeen maatschappelijk onderwerp naar de werking van taal in het publieke debat. Daarmee werd het project inhoudelijk scherper, zonder dat de uitkomst al volledig vastlag.

Convergerende fase

In de convergerende fase werden de inzichten uit de brede verkenning teruggebracht tot een duidelijkere richting. Hier lag de nadruk op kiezen, afbakenen en structureren. Convergent denken richt zich op het filteren, structureren en selecteren van ideeën om tot één sterke keuze te komen (Kenniscentrum HB, 2025). Er werd gekeken welke thematiek voldoende actueel, herkenbaar en betekenisvol was om verder uit te werken in een digitaal product.

In deze fase werd duidelijk dat het begrip 'woke' een interessant vertrekpunt bood. Het woord functioneert in het Nederlandse publieke debat niet als eenduidig concept, maar als strijdterm binnen een breder ideologisch krachtenveld (Van Waakzaam tot Waanzin, EUR, 2024). Het roept uiteenlopende reacties op en wordt regelmatig gebruikt als term om iets af te wijzen, terwijl een heldere definitie vaak ontbreekt. Dat maakt een fatsoenlijk maatschappelijk debat lastig (De Kanttekening, 2022).

Wat deze fase heeft opgebracht:

• een concretere inhoudelijke richting
• een scherpere hoofdvraag
• inzicht in de doelgroep en hun mogelijke informatiebehoefte
• de keuze om het onderwerp verhelderend en onderzoekend te benaderen
• de ontdekking dat een website de meest passende vorm zou zijn om dit gelaagd en toegankelijk over te brengen

Het uiteindelijke product kwam dus niet meteen aan het begin naar voren, maar werd gaandeweg ontdekt. De keuze voor een website ontstond pas nadat duidelijk werd dat het onderwerp vroeg om structuur, nuance, visuele rust en een opbouw waarin bezoekers stap voor stap door de inhoud konden worden geleid.

Stappen in de ontwikkeling van het beroepsproduct

De ontwikkeling van het beroepsproduct verliep in opeenvolgende stappen. Elke stap droeg bij aan het afbakenen van het onderwerp en het vinden van een passende vorm.

1. Open verkenning

In de eerste stap stond de vraag centraal welke maatschappelijke ontwikkeling of welk spanningsveld onderzocht zou kunnen worden. Hier werd nog niet gedacht vanuit één eindproduct, maar vanuit een open verkenning van mogelijke thema's.

2. Verzamelen en verbinden

Daarna werden ideeën, associaties en voorbeelden verzameld. In deze stap ontstonden verbanden tussen taalgebruik, maatschappelijke weerstand, online debat en publieke beeldvorming. Polariserende frames zijn daarin frames die ontworpen zijn om tegenstellingen te benadrukken en emoties op te roepen die de publieke opinie verdelen (Van Dorst, 2024).

3. Onderzoeken en afbakenen

Vervolgens werd verdiepend gekeken naar thema's die uit de eerste verkenning naar voren kwamen. Door deze verdieping werd duidelijk welke begrippen niet alleen actueel waren, maar ook voldoende inhoudelijke gelaagdheid boden om verder uit te werken.

4. Keuze van richting

Na de brede en verdiepende verkenning werd gekozen voor een richting waarin taal en maatschappelijke beeldvorming centraal kwamen te staan. Het begrip 'woke' is in Nederland ooit begonnen als waarschuwing voor racisme, maar wordt inmiddels ook ingezet als politiek instrument om activisme in een negatief daglicht te stellen (OneWorld, 2022). Binnen die bredere dynamiek bleek 'woke' het meest geschikt om verder te onderzoeken, juist omdat het zo vaak wordt gebruikt en tegelijk zo verschillend wordt geïnterpreteerd.

5. Bepalen van de vorm

Pas nadat de inhoudelijke richting duidelijker was geworden, werd gekeken naar de meest geschikte vorm. Daarbij werd afgewogen welke mediavorm ruimte zou geven aan uitleg, gelaagdheid en visuele opbouw. Op basis daarvan werd gekozen voor een website.

6. Eerste inhoudelijke structuur

Na de keuze voor de website als vorm werd begonnen met het ordenen van de inhoud. De eerste structuur richtte zich op een logische opbouw van hoofdvraag, deelonderwerpen en navigatie, zodat de bezoeker stap voor stap meegenomen kan worden in het onderwerp.

Ondersteuning met tekst en beeld

Omdat het onderwerp gevoelig en maatschappelijk geladen is, speelt de manier van presenteren een grote rol. De tekst moet niet sturen naar een hard oordeel, maar eerder uitnodigen tot nadenken, herkennen en onderzoeken. Extreem of polariserend taalgebruik vergroot de afstand bij bezoekers die het er niet mee eens zijn en kan extra polarisatie veroorzaken (Boeynaems, 2019). Daarom past een rustige, heldere en redactionele schrijfstijl het beste bij deze inhoud.

Ook visueel vraagt dit onderwerp om een zorgvuldige aanpak. Een website over een beladen begrip heeft meer baat bij overzicht, typografische rust en een geloofwaardige uitstraling dan bij drukke of activistische vormgeving. Tekst en beeld moeten elkaar ondersteunen in het verhelderen van het onderwerp, niet in het verder aanjagen van polarisatie.

Opbrengsten van divergentie en convergentie

Fase	Wat is gedaan	Wat heeft het opgeleverd
Divergerend	Breed onderzoeken van maatschappelijke thema's, woorden en spanningen	Een verzameling mogelijke richtingen en onderwerpen
Divergerend	Creatieve methodes zoals brainstorm, associatiemapping en conceptschetsen (Unicorn Hub, 2023)	Inzicht in de rol van taal, framing en maatschappelijke afbakening
Convergerend	Richtingen vergelijken, selecteren en afbakenen (Kenniscentrum HB, 2025)	Een scherpere inhoudelijke focus
Convergerend	Inhoud, doelgroep en vorm op elkaar afstemmen	De keuze voor het begrip 'woke' als uitgangspunt en een website als passende vorm

Bronnen

Begaafd Onderwijs. (2026, 7 maart). Divergent en convergent denken. https://begaafdonderwijs.nl/topics/divergent-en-convergent-denken/

Boeynaems, A. (2019, 4 april). Framing: niet altijd in het voordeel van de politicus. NEMO Kennislink. https://www.nemokennislink.nl/publicaties/framing-niet-altijd-in-het-voordeel-van-de-politicus/

Bouckaert, S. (2025, 29 januari). Interveniëren bij polarisatie. https://bouckaert.nu/drie-mogelijke-interventies-bij-polarisatie/

De Kanttekening. (2022, 1 december). Historicus Coen de Jong over 'woke': klein groepje, maar met grote invloed. https://dekanttekening.nl/interview/historicus-coen-de-jong-over-woke-klein-groepje-maar-met-grote-invloed/

Kenniscentrum HB. (2025). Creativiteit in het onderwijs: Divergent & Convergent denken. https://kenniscentrumhb.nl/wp-content/uploads/2025/05/KCHB-TOOL-Creativiteit-Divergent-en-Convergent-denken.pdf

Kennisrotonde. (2022, 31 december). Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken? https://www.kennisrotonde.nl/vraag-en-antwoord/ontwikkeling-creatief-denken

OneWorld. (2022, 12 september). Wat 'woke' écht betekent (en hoe het misbruikt wordt). https://www.oneworld.nl/mensenrechten/woke-ooit-een-waarschuwing-voor-racisme-nu-een-conservatief-hondenfluitje/

SLO. (2020). Leerlijn creatief denken en handelen. Stichting Leerplan Ontwikkeling. https://www.slo.nl/publish/pages/11491/leerlijn_creatief_denken_handelen_maart_2020.pdf

Unicorn Hub. (2023, 10 december). Divergeren en convergeren (double diamond). https://unicornhub.nl/divergeren-convergeren/

Van Dorst, J. (2024). Affectieve polarisatie door politieke partijen [Masterthesis, Tilburg University]. https://arno.uvt.nl/show.cgi?fid=178224

Van Waakzaam tot Waanzin? (2024). De representatie van woke in Nederlandse nieuwsmedia [Thesis, Erasmus Universiteit Rotterdam]. https://thesis.eur.nl/pub/76792/35924.pdf